Ӱлгерчи эпшини алтай поэзияда јаҥы ӱн деп адаарга јараар. Бойы керегинде айтканын јарлап, бир тизӱ ӱлгерлерин кычыраачыларга сыйлайдыс. Кӱпчеген јуртта чыккан-ӧскӧн, Горно-Алтайскта јуртайт.Артканын ол бойы мынайда куучындаган:»Меге алтай тилле бичиирге jарап jат. Сӧс ажыра алтай кижиниҥ кӧгӱс-санаалары иле кӧрӱнет деп бодойдым. Ӱлгерлер, куучындар бичиирине качан да ӱренбегем де, сананбагам да. Бойым керегинде айтсам, узак ӧйдиҥ туркунына билемле кожо Горно-Алтайск калада jададым. Чыккан-ӧскӧн jерим — Оҥдой аймак, Кӱпчеген jурт, таайларым jуртаганы — Каракол ӧзӧк, Бичиктӱ-Боом jурт, тӧрӧӧн-туугандарымныҥ jери — Кадын jакалай Ийин ичи.
5-чи класстаҥ ала Горно-Алтайск калада В.К. Плакастыҥ адыла адалган Гимназияда ӱренгем. Школдыҥ кийнинеҥ алган ӱредӱм — востоковедение — Москва калада, тюркология — Горно-Алтайск калада. Тургуза ӧйдӧ туризм ууламjыла иштеп јадым. Алтай тилле куучындап, кычырып турган улуска ӱлгерлерим учурлайдым»
***
Кокыр ӱлгер
Айландыра — меничектер,
Толтыра — мактанчактар.
Мен ле деп айдыжар,
Мен ле деп куучындаар.
«Мени уксаар,
Мени кӧрзӧӧр,
Мени кӧрӱп, меге сӱӱнзер!
Мениҥ jаражым — кайказаар!
Мениҥ сагыжым jӱске jуук!
Нени ле куучындазам — сен оны ук!
Мени jакшы айдып, сӱӱзер!
Мен болбозом, канайдарар?
Ончо неме туруп калар!
Ончо неме jадып калар!
А мен слерге jууктап болбозым,
Канай jӱререер — бойоордо.
Ал ла сагыжым бойымда !!!».
***
Ырызы — будыныҥ алдында
Ырысту кижи каткырган,
Ырызы jӱзинеҥ кӧрӱнген,
Ырызы кӧзинеҥ тӱшпеген,
Ырызы кӱнӱҥле кӱнӱҥ кӧптӧгӧн!
Ырызы оныҥ — теп тегин,
Ырызы — бӱткӱл бойында,
Ырызы оодылып калбаган,
Ырызын ычкынып баспаган,
Ырызы -бойыныҥ колында.
Ырысту кижи араай базытта,
Ырыс jӱзинеҥ тӱшпеген,
Ырыс jӱрегин сӱӱндирген,
Ырыс ичкери апарган.
Ырызы оныҥ — теп тегин,
Ырызы бӱдӱнге колында,
Ырызы jылыйып калбаган,
Ырызын бедиреп баспаган,
Ырызы — будыныҥ алдында.
***
Чӧрчӧк jеринде
Чӧрчӧк jеринде jакшы болуптыр!
Чӧгӧдӧп jанында улус туруптыр,
Чочып jӱргени joк болуптыр,
Чоокыр jӱрӱм joк болуптыр…
Jараш, ончо мызылдап ла турды,
Jакшы улус jанымда ла jӱрди.
Jакшы улус jармызы болуптыр,
Jакшы керектер эдилип ле турды.
Jарыжып тутканы — сӧс болуптыр!
Jӧӧжӧӧзи тоозы jок болуптыр,
Jӧмӧжип, бой-бойына болужып ла турды,
Jӱрексиреп, бууры кайылып ла jӱрди,
Jӱрегинде толо сӱӱш, арбынду ла болды.
Jерлежин тартып, кӧдӱрип ле jӱрди,
Je канай болужайын деп, суражып ла турды.
Jараш, ончозы мызылдап ла турды,
Jараш улус jанымда ла jӱрди.
Jакшы сӧстӧр урулып ла турды,
Jакшы керектер болуп ла
турды.
Jарыжып айтканы — сӧс болуптыр!
Jакшыныҥ jакшызын jакшызынып ла турдым,
Чӧрчӧк jӱрӱмди чочытпай ла турдым,
Чӧрчӧк jӱрӱмди ӱркӱтпей ле турдым,
Чӧрчӧк jӱрӱмди канадынаҥ туттым…
Чӧрчӧк jеринде jакшы болуптыр,
Чӧкӧӧр неме joк болуптыр.
Чӧрчӧк jӱрӱм макалу болуптыр,
Чоокыр jӱрӱм jок болуптыр!
***
Соок келди деп коркыба,
Соодып, соодып ол jылыыр.
Соой берер деп санааркаба,
Соотоп, соотоп, ол токтоор.
Эртен-соҥзун jас келип,
Эбире ончо кайылар.
Эртен-соҥзун кӱн узап,
Ээчиде суучактар jарыжар.
Кайракан кышты jас солуп,
Кыштузын оныҥ некеер,
Jылу jаска баштадып,
Jаантайын jолын берер.
Соок кышка jас чӧгӧдӧп,
Jымжап, jымжап, куучындаар.
Соок кайраканды ӱйдежип,
Тоҥ jӱрегин эридер.
***
Jолдор кезикте узун,
Jолдор кезикте орык.
Jолдор кезикте «кызыл»,
Jолдор, кезикте тымык.
Jолдорго jааш урулган,
Jолдор кӱкӱртке кизиреткен,
Jолдордо jалбрактар jайраган,
Jолдор салкынга соктырган.
Jолдорго кыш тӱшкен,
Jолдор соокко алдырткан,
Jолдорды кар бӱркеген,
Jолдор шуурганга учурткан.
Jолдор орой кӱс тужында,
Jолдор эрте jас тужында,
Jолдор jӱк мениҥ будым алдында?
Jолдор ончобыстыҥ будыс алдында…
***
Кийис тӱкти колыска туттыс,
Кийиске кулjа jапшырып jурадыс.
Кийиске салып ийдис таҥманы,
Кийисле иштене бердис тӱжине.
Куулгазын jурук сомдолып кӧрӱнди,
Куулгазын кулja jерине турды.
Куулгазын кийис чӧрчӧгин ачты,
Куулгазын тӱӱки кӧрӱне берди.
Jурукчы болгон ак кийис,
Jурук сыйлап ол берер!
Тӱӱкичи болгон ак кийис,
Тӱӱкини куучындап ол берер!
Кубуларынаҥ коркып билбес
ак кийис,
Куулгазын кубулуп, чӧйилип ле турар!
***
Алтайга айылдап келгени
Ол не дегени?
Алтайга jолугып келгени дегени.
Алтайды тыҥдалап, лаптап укканы,
Алтайла таныш эмес, билбес болгоны.
Сандыраган санаазын токынап тапканы,
Су-кадыгын бектеп, тыҥытканы.
Ӧзӧк-буурын арутап, jунганы,
Тынын некеп, бедиреп келгени.
Алтайдыҥ тыныжын угуп, сескени,
Кырлар табыжын токтоп укканы.
Суулар чапкынын кӧстӧп jӱскени.
Санаа-кӱӱни jарыганы,
кӧзи-бажы ачылганы.
Jаанактар jаҥар чӧйип, тартканы,
Кайчылар кайын ӱспей айтканы,
Таадалар чӧрчӧк чӧйӧ тискени.
Кумран чактыҥ бичик-билигин,
Кайа-таштаҥ бедиреп тапканы…
Корум таштар тӱӱкини jапканы,
Каандар jӱрӱмин бектеп салганы!
Алтайга айылдап келгени —
Алтайла араай басканы,
Алтайга jымжак кӧргӧни,
Араай туруп, суранганы,
Алтайда бойын тапканы,
Алтайдаҥ тем алганы…
***
